Τρίτη, 27 Απριλίου 2010

Η ΚΟΜΨΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΚΑΝΤΖΌΧΟΙΡΟΥ

Μόλις τέλειωσα το καταπληκτικό κατά τη γνώμη μου βιβλίο "Η κομψότητα του σκαντζόχοιρου" της Μίριελ Μπαρμπερί.
(εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2008, μετ. Ρίτα Κολαΐτη)


Είναι ένα βιβλίο, που για να το διαβάσει κανείς,  θεωρώ προαπαιτούμενο την προσεκτική ανάγνωση, τις γνώσεις λογοτεχνίας και όχι μόνο.
Είναι ένα βιβλίο για ανθρώπους που διαβάζουν.

Στο βιβλίο δύο είναι τα πρόσωπα που διηγούνται.

Η ηλικιωμένη θυρωρός μιας πολυτελούς πολυκατοικίας του Παρισιού:
 "Το όνομά μου είναι Ρενέ. Είμαι πενηντατεσσάρων ετών. Τα τελευταία είκοσι εφτά χρόνια, είμαι η θυρωρός του κτιρίου στην οδό Γκρενέλ 7, ενός όμορφου μεγάρου, με εσωτερική αυλή και κήπο, το οποίο χωρίζεται σε οκτώ γιγάντια και υπερπολυτελή διαμερίσματα, που κατοικούνται όλα. Είμαι χήρα, μικρόσωμη, άσχημη, στρουμπουλή, έχω εξογκώματα στα μεγάλα δάχτυλα των ποδιών μου και, πιστέψτε το, κάποια θλιβερά πρωινά, ανασαίνω σαν μαμούθ".
Η Ρενέ δεν είναι η συνηθισμένη θυρωρός. Παρότι φτωχή και από εργατική οικογένεια, από μικρή τη μάγεψε το βιβλίο και σ' όλη της τη ζωή διάβαζε.
Είναι μια καλλιεργημένη αυτοδίδακτη, μυημένη όχι μόνο στη λογοτεχνία αλλά και σ' όλες τις καλές τέχνες, με μια ιδαίτερη αγάπη στον ιαπωνικό κινηματογράφο.
Τον μυστικό της κόσμο, τον κρατάει μακριά από την ψευτοαριστοκρατία της πολυκατοικίας.
Το δεύτερο πρόσωπο του μυθιστορήματος είναι ένα δωδεκάχρονο κορίτσι, η Παλόμα, που κατοικεί σ' ένα από τα διαμερίσματα με τους γονείς και την αδερφή της.
"Είμαι δώδεκα χρονών, μένω στην οδό Γκρενέλ 7, σ' ένα αρχοντικό διαμέρισμα. Οι γονείς μου είναι πλούσιοι, η οικογένειά μου είναι πλούσια και επομένως η αδελφή μου κι εγώ είμαστε κατ' ουσίαν πλούσιες. Ο πατέρας μου, πρώην υπουργός, είναι σήμερα βουλευτής (...) Έχω πάρει την απόφασή μου. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς, τη μέρα που θα γιορτάζω τα δεκατρία μου χρόνια, στις 16 Ιουνίου, θ' αυτοκτονήσω".
Πιστεύω ότι η ημερομηνία που επέλεξε η Παλόμα δεν είναι τυχαία. Υποψιάζομαι ότι συνδέεται με την περίφημη Bloomsday (τον εορτασμό που γίνεται κάθε χρόνο στις 16 Ιουνίου στο Δουβλίνο και αλλού προς τιμή του ιρλανδού συγγραφέα) του James Joyce.
Η ομοιότητά τους είναι πως και οι δύο κρύβουν μέσα τους ένα κόσμο μυστικό που κανείς δεν υποψιάζεται ότι υπάρχει.
Τα κεφάλαια εναλλάσσονται (με διαφορετικές γραμματοσειρές).
Στα κεφάλαια που η διήγηση γίνεται από την Παλόμα έχουμε τίτλους όπως "Βαθυστόχαστες σκέψεις", αριθμώντας τα από το 1-15 ή " Ημερολόγιο της κίνησης του κόσμου", αριθμώντας τα από το 1-7.
Σε αντίθεση με τους πλούσιους, ματαιόδοξους, κενούς,  εκπροσώπους της ανώτερης αστικής γαλλικής τάξης, η συγγραφέας ανυψώνει και προβάλλει την ουσιαστική καλλιέργεια κι ευγένεια ψυχής , επιλέγοντας ως χαρακτήρες της μια αυτοδίδακτη διανοούμενη κι ένα μικρό κορίτσι.

Οι δυο καταστάσεις θα συνδεθούν και θα απογειωθούν "δραματικά" από έναν ηλικιωμένο Ιάπωνα, τον Κακούρο Όζου, που αγοράζει ένα από τα διαμερίσματα της πολυκατοικίας, όταν ο ιδιοκτήτης του πεθαίνει. Ένας σύντομος διάλογος, όπου ξεφεύγει της Ρενέ, χωρίς να το θέλει, μια φράση, γίνεται αφορμή να την προσέξει ο Κακούρο:
"-Γνωρίζατε τους Αρτέν; Μου είπαν ότι ήταν μια εξαίρετη οικογένεια, συμπληρώνει.
-Όχι, απαντώ επιφυλακτικά, δεν τους γνώριζα ιδιαίτερα, ήταν μια οικογένεια όπως όλες οι άλλες εδώ.
-Ναι, μια ευτυχισμένη οικογένεια, λέει η κυρία Ροζέν, εμφανώς αδημονούσα.
-Ξέρετε, όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους, μουρμουρίζω για να τελειώσω μ' αυτή την ιστορία, χωρίς να πω τίποτε άλλο.
-Αλλά μια δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με το δικό της τρόπο, μου λέει κοιτώντας με παράξενα, και αίφνης νιώθω μια νέα ανατριχίλα"

Όλες οι κυρίες της πολυκατοικίας "καίγονται" από επιθυμία να γνωρίσουν τον Όζου και το ανακαινισμένο διαμέρισμά του, εκείνος όμως καλεί για τσάι την "αόρατη" για τους άλλους, θυρωρό. Μεταξύ τους δημιουργείται μια τέλεια επικοινωνία. Μιλούν για Τέχνη, για ιταλική και ολλανδική ζωγραφική, για κινηματογράφο, για την κοινή τους αγάπη, τον Τολστόι.
........ 
Και όσο για τον τίτλο; Το νόημά του το εκφράζει η Παλόμα, η μόνη εκτός από τον Κακούρο που υποψιάστηκε το μυστικό κόσμο της θυρωρού:
"Η κυρία Μισέλ έχει την κομψότητα του σκαντζόχοιρου. Απέξω είναι γεμάτη αγκάθια, αληθινό φρούριο, αλλά έχω την αίσθηση ότι από μέσα είναι τόσο απλώς ραφινάτη όσο και ο σκαντζόχοιρος, που είναι ένα ζωάκι δήθεν νωθρό, σκληρά μοναχικό και εξαιρετικά κομψό".
 
Τα υπόλοιπα σας αφήνω να τα απολαύσετε μέσα από τις σελίδες του υπέροχου αυτού μυθιστορήματος. Είχα πολύ καιρό να απολαύσω τόσο, ένα βιβλίο.

Καλή Ανάγνωση!