Δευτέρα, 14 Δεκεμβρίου 2009

ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ


Χέρμαν Έσσε "ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ"
Η αναζήτηση της Αλήθειας , η πραγμάτωση του Εαυτού, του Προορισμού απέναντι στο φόβο του Θανάτου και στην αναπόφευκτη Φθορά.
:Η προσπάθεια του ατόμου να χτίσει έναν ακέραιο και αρμονικό εαυτό, η αναζήτηση της χαμένης ενότητας του Είναι και της ολοκλήρωσης, του κόσμου και της Ζωής, η αναζήτηση μιας διαχρονικής ηθικής, η άρνηση της θρησκευτικής αυθεντίας, των ισοπεδωτικών κοινωνικών κανόνων, των τυπικών διαχωρισμών καλού-κακού που εξυπηρετούν «σκοτεινούς» σκοπούς, του τεμαχισμού και της διαίρεσης του ορθολογισμού. Η πραγμάτωση του εαυτού, να γίνεις αυτό που είσαι, τούτη η παλιά σοφία της Απω Ανατολής, είναι η βασική έννοια που διαπερνά το έργο του Έσσε.

Δύο κόσμοι συμπληρωματικοί, δύο χαρακτήρες συμπληρωματικοί Το δίπολο φως - σκοτάδι, άσπρο -μαύρο, καλό - καλό, αλήτης-μοναχός, ασκητισμός - εμπειρία ή παιχνίδι της ζωής, θεός - δαίμονας συμφιλιώνονται στα πρόσωπα των συμπληρωματικών ηρώων του.

Νάρκισσος: Να εκφράζει Πατέρα, Νόηση, Θέληση, βλέπει μόνο με τα μάτια της Ψυχής, δεν δρα, προσπαθεί να καταλάβει και να αποδώσει το είναι του κόσμου με τη λογική. Γνωρίζει ότι το πνεύμα μας είναι το εργαλείο του, η λογική του, είναι ατελή εργαλεία- όπως γνωρίζει και ένας καλλιτέχνης ότι το πινέλο του ή η σμίλη του δεν θα μπορέσουν ποτέ να αποδώσουν τέλεια την ακτινοβολούσα ουσία ενός αγγέλου ή αγίου. Ωστόσο παραμένει ως το τέλος πιστός στην επιλογή του δικού του δρόμου.

Χρυσόστομος: Σαρκικός πόθος και Έρωτας είναι γι' αυτόν συνώνυμα με τη Ζωή αλλά ταυτόχρονα σημαίνουν το Θάνατο και τη Φθορά. Η ανάδειξη των αισθήσεων ως του εναλλακτικού τρόπου πραγμάτωσης του Εαυτού. Το ταξίδι για την επιστροφή στην αιώνια Μήτρα, στη Μητέρα, στην Εύα που είναι πηγή θανάτου και χαράς που διαρκώς γεννά και διαρκώς εξολοθρεύει.

Τέχνη: Η συγχώνευση αυτών των δύο κόσμων, του πνεύματος και του αίματος. Ριζωμένη στις πιο πρωτόγονες αισθήσεις μπορούσε να μεγαλώνει και να φτάνει στις πιο καθαρές αφηγημένες σκέψεις ή να αντλεί τους χυμούς της από τον πιο σπάνιο άυλο κόσμο της νόησης και να καταλήγει σε στέρεες μορφές από σάρκα και αίμα. Η συνύπαρξη και η ανάμειξη του πόθου και της διαυγέστερης και απαθέστερης νόησης.


Η πραγμάτωση του Εαυτού: Διαπιστώνει κάποια στιγμή ο Νάρκισσος: Η μελέτη δεν είναι η μοναδική οδός και ίσως όχι η καλύτερη. Ο δρόμος των αισθήσεων φτάνει τόσο βαθιά στην ουσία και το μυστικό της ύπαρξής μας. Εμείς οι διανοητές αγωνιζόμαστε να φτάσουμε στο Θεό απομακρύνοντας τον κόσμο από το Πρόσωπό Του. Εσείς έρχεστε σε Αυτόν αγαπώντας τη Δημιουργία Του και αναπλάθοντάς την. Και τα δύο αυτά είναι ατελή ανθρώπινα έργα μα από αυτά τα δύο η τέχνη είναι η αθωότερη. Για τον Χρυσόστομο η πραγμάτωση, ο κύκλος της ζωής κλείνει με την επιστροφή στην αιώνια μήτρα τη Μητέρα («έχω περιέργεια να πεθάνω επειδή εξακολουθώ να πιστεύω πως ο θάνατός μου θα είναι μια μεγάλη ευτυχία… αντί για το θάνατο με το δρεπάνι του η μητέρα είναι αυτή που θα με ξαναπάρει μέσα της και θα με οδηγήσει πίσω πάλι στο τίποτα και στην κατάσταση της αθωότητας»).

Πεθαίνοντας ο Χρυσόστομος απευθύνεται στον Νάρκισσο: «Εσύ όμως Νάρκισσε πώς θα μπορέσεις ποτέ να πεθάνεις Εσύ δεν γνωρίζεις μητέρα. Πώς μπορούμε να αγαπήσουμε χωρίς μητέρα; Χωρίς ,μητέρα δεν μπορούμε να πεθάνουμε».

Η κατάρα του Νάρκισσου ήταν πως όταν ανακάλυψε τη ζωή που έχασε από τα αμετακίνητα πιστεύω του ήταν πια αργά για να τρέξει πίσω της. Και είτε με τον Χρυσόστομο, είτε όχι, ήταν η μοίρα του να το ανακαλύψει κάποτε, γιατί η εσωτερική πληρότητα και το γέμισμα που αντλούνται από κλειστά λιμάνια και όχι από την λυτρωτική αμφιβολία, από τη δοκιμή και το λάθος, δεν κρατάει πολύ. "Γι' αυτό είχε δημιουργηθεί τελικά ο άνθρωπος; Για να ρυθμίζει αυστηρά τη ζωή του σύμφωνα με τους χτύπους μιας καμπάνας, για να στραγγαλίζει τις αισθήσεις του και να δραπετεύει από τον κόσμο;", αναρωτήθηκε ο ευσεβής Νάρκισσος όταν μπόρεσε να δει καθαρά πια μπροστά του, μέσα από τα έργα και τη ζωή του Χρυσόστομου ότι "ο υλικός κόσμος των αισθήσεων μπορεί να προικιστεί με ψυχή".


Ο πολύ καλά ψυχολογικά τεκμηριωμένος χαρακτήρας του Χρυσόστομου μοιράζεται στοιχεία τόσο με τον Τόμας της 'Αβάσταχτης ελαφρότητας του είναι' (Μ. Κούντερα) όσο και με τον ήρωα Ζαν Μπατίστ Γκρενούιγ του Πάτρικ Ζίσκιντ στο εξαιρετικό 'Το άρωμα'. Από τον πρώτο έχει την ενστικτώδη παρόρμηση να ζήσει, να νιώσει και να γευτεί τον έρωτα, ενώ από τον δεύτερο, την απαρέγκλιτη προσήλωση που κρατάει μια ολόκληρη ζωή (και οδηγεί τους φορείς της στην καταστροφή τους) σε ένα στόχο ύψιστης δημιουργίας: Τη μορφή της Μητέρας-Ζωής ο Χρυσόστομος και το υπέρτατο άρωμα, ο Γκρενούιγ.